Vốn từ chuyên ngành có một đặc điểm thuận lợi mà ít người tận dụng: nó rất hẹp và lặp lại rất nhiều. Trong một lĩnh vực cụ thể, vài trăm từ và cụm từ xuất hiện đi xuất hiện lại trong hầu hết tài liệu, nên chỉ cần nắm được số đó là bạn đọc được phần lớn.
- Lấy từ chính tài liệu bạn đọc hằng ngày, không lấy từ danh sách chung.
- Chỉ giữ những từ xuất hiện lặp lại, đó là dấu hiệu chúng thuộc lõi của ngành.
- Cẩn thận với từ thông dụng mang nghĩa riêng trong ngành — đây là nguồn hiểu nhầm lớn nhất.
- Học theo cụm chứ không theo từ đơn, vì thuật ngữ thường đi thành cụm cố định.
Quy trình bốn bước
Bốn bước dưới đây làm với chính tài liệu công việc của bạn. Bước thứ hai là bộ lọc quan trọng nhất: một từ xuất hiện một lần trong một tài liệu có thể chỉ là từ tình cờ, còn từ xuất hiện trong nhiều tài liệu khác nhau thì gần như chắc chắn thuộc lõi của ngành và đáng đầu tư.
Cẩn thận với từ thông dụng mang nghĩa riêng
Đây là nguồn hiểu nhầm nghiêm trọng nhất trong ngôn ngữ chuyên ngành và cũng khó phát hiện nhất. Một từ rất thông dụng trong đời sống có thể mang một nghĩa hẹp và cụ thể trong hợp đồng hoặc trong tài liệu kỹ thuật, và vì bạn đã biết nghĩa thông thường nên bạn không dừng lại tra. Cách phòng: khi đọc tài liệu chuyên ngành, nếu một câu có vẻ hơi kỳ dù bạn hiểu hết các từ, hãy nghi ngờ rằng có một từ đang mang nghĩa chuyên ngành. Với các văn bản có hệ quả pháp lý hoặc tài chính, đây là chỗ nên hỏi người có chuyên môn thay vì tự suy đoán.
Chọn từ đáng học
Bốn nhóm dưới đây xếp theo mức ưu tiên. Nhóm thứ nhất đáng đầu tư nhất vì bạn gặp chúng mỗi ngày; nhóm thứ tư thì để dành, vì học chúng khi chưa cần là cách nhanh nhất để bộ thẻ phình lên mà ít dùng tới.
Sai lầm thường gặp
- Học một danh sách thuật ngữ dài mà phần lớn không xuất hiện trong công việc thật của mình.
- Học từ đơn thay vì cả cụm, rồi ghép sai khi viết.
- Bỏ qua những từ tưởng đã biết, trong khi chúng mang nghĩa khác trong ngành.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu từ chuyên ngành là đủ?
Ít hơn bạn nghĩ, vì phạm vi hẹp. Cách kiểm thực tế là đọc một tài liệu quen thuộc và đếm số từ phải tra; khi con số đó xuống mức bạn đọc trôi thì vốn từ đã đủ cho công việc hiện tại.
Từ điển chuyên ngành có cần thiết không?
Hữu ích cho việc kiểm nghĩa hẹp, nhưng đừng dùng nó làm nguồn để học. Hãy lấy từ từ tài liệu thật rồi tra nghĩa trong từ điển chuyên ngành, thứ tự đó cho kết quả tốt hơn nhiều.
Nhờ công cụ dịch tài liệu chuyên ngành có được không?
Để hiểu đại ý thì được, nhưng thuật ngữ chuyên ngành chính là chỗ dịch máy yếu nhất vì ít dữ liệu. Với văn bản quan trọng thì nên kiểm từng thuật ngữ ở nguồn chuyên ngành.
Đổi ngành thì vốn từ cũ có mất không?
Phần nền và phần từ thương mại chung thì giữ được, phần thuật ngữ hẹp thì phải xây lại. Tin tốt là bạn đã có quy trình và làm lần hai sẽ nhanh hơn nhiều.