Bài viết này bàn về mặt ngôn ngữ của việc đọc tài liệu tài chính bằng ngoại ngữ, không phải về nội dung tài chính hay về quyết định đầu tư. Với những gì liên quan tới quyết định tài chính, hãy làm việc với người có chuyên môn trong lĩnh vực đó.
- Ngôn ngữ tài chính có nhiều từ thông dụng mang nghĩa hẹp và cụ thể.
- Cùng một thuật ngữ có thể được dùng khác nhau giữa các hệ thống và các nước.
- Con số và cách viết số là nguồn hiểu sai lớn nhất và cũng dễ phòng nhất.
- Với tài liệu có hệ quả về tiền, luôn cần người có chuyên môn kiểm, không chỉ người giỏi ngoại ngữ.
Bốn nhóm thuật ngữ
Bốn nhóm dưới đây khác nhau về mức độ rủi ro khi hiểu sai. Nhóm thứ hai nguy hiểm nhất và cũng khó phát hiện nhất: một từ rất thông dụng trong đời sống mang một nghĩa hẹp và cụ thể trong ngữ cảnh tài chính, và vì bạn đã biết nghĩa thông thường nên bạn không dừng lại tra.
Những chỗ dễ hiểu sai
Bốn chỗ dưới đây gây phần lớn hiểu sai trong tài liệu tài chính bằng ngoại ngữ. Chỗ thứ nhất là chỗ dễ phòng nhất mà cũng hay bị bỏ qua nhất: cách viết số và dấu phân cách khác nhau giữa các nước, và một hiểu nhầm ở đây có thể lệch cả nghìn lần.
Khi nào phải hỏi người có chuyên môn
Có một ranh giới rõ ràng đáng giữ: khi tài liệu chỉ để bạn hiểu thông tin thì việc tra cứu và đọc kỹ là đủ; khi nó dẫn tới một quyết định về tiền hoặc tạo ra nghĩa vụ thì bạn cần người có chuyên môn trong lĩnh vực đó, và người đó phải là người hiểu nội dung chứ không chỉ giỏi ngoại ngữ. Ba tình huống nên chuyển sang chuyên môn: tài liệu tạo ra nghĩa vụ tài chính, tài liệu liên quan tới thuế và quy định, và tài liệu mà cùng một điều khoản có thể hiểu theo hai cách. Bài viết này chỉ bàn phần ngôn ngữ và không thay thế được ý kiến chuyên môn.
Sai lầm thường gặp
- Bỏ qua những từ tưởng đã biết, trong khi chúng mang nghĩa hẹp trong ngữ cảnh tài chính.
- Giả định quy ước viết số giống với quy ước bạn quen dùng.
- Dựa vào bản dịch máy cho tài liệu tạo ra nghĩa vụ tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Từ điển chuyên ngành tài chính có đủ không?
Hữu ích cho việc tra nghĩa nhưng không đủ, vì cùng một thuật ngữ có thể được định nghĩa khác nhau trong từng tài liệu. Hãy xem phần định nghĩa trong chính tài liệu đó nếu có.
Dịch máy có dùng được cho tài liệu tài chính không?
Để nắm đại ý thì được. Với những phần tạo ra nghĩa vụ hoặc dẫn tới quyết định thì không, vì thuật ngữ chuyên ngành là chỗ dịch máy yếu nhất và hậu quả của sai sót ở đây rất lớn.
Cần trình độ ngoại ngữ tới đâu để đọc được?
Phần nền cần đủ để hiểu cấu trúc câu phức, còn phần thuật ngữ thì xây được tương đối nhanh vì phạm vi hẹp. Nhưng hiểu ngôn ngữ và hiểu nội dung tài chính là hai chuyện khác nhau.
Nhờ ai kiểm tài liệu tài chính?
Người có chuyên môn trong lĩnh vực đó, và nếu tài liệu liên quan tới quy định thì cần người am hiểu quy định của nước tương ứng. Người giỏi ngoại ngữ nhưng không có chuyên môn có thể bỏ sót đúng những chỗ quan trọng nhất.